Dental Health and Oral Pathology in a Middle Byzantine Monastic Community: Evidence from the Degirmenalti Monastery (Tuzla, Istanbul)

Tolga Köroğlu; Ayşe Yeşim Demir; Yusuf Çurku; Fadime Suata Alpaslan; Sercan Acar

doi:10.7126/cumudj.1990228

TR EN

ORTA BİZANS MANASTIR TOPLULUĞUNDA DİŞ SAĞLIĞI VE DENTAL PATOLOJİ: DEĞİRMENALTI MANASTIRI BULGULARI (TUZLA, İSTANBUL)

Abstract

Amaç: Bu çalışma, İstanbul Tuzla’daki Orta Bizans Dönemi’ne ait Değirmenaltı Manastırı’ndan ele geçirilen iskelet kalıntılarına ait dental paleopatolojik bulguların sıklığını ve şiddetini karakterize etmeyi ve bu bulguları Bizans manastır yaşamının belgelenmiş diyet ve mesleki bağlamı çerçevesinde yorumlamayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntemler: 14 mezardan çıkarılan 15 bireyde çürük, alveolar apse, diş taşı, mine hipoplazisi, chipping, periodontitis ve ölüm öncesi diş kaybı (AMTL) olmak üzere 7 dental patoloji kategorisi makroskobik olarak incelenmiştir. Toplam 247 diş kayıt altına alınmış, ayrıca 38 antemortem diş kaybı tespit edilmiştir. Oklüzal aşınma on puanlık bir ölçeğe göre derecelendirilmiştir. Bulgular, çağdaş Bizans ve Orta Çağ Anadolu topluluklarına ait yayımlanmış dental verilerle karşılaştırılmıştır. Bulgular: Çürük bireylerin %80,0’ini (n=12; diş düzeyi prevalans %10,5), diş taşı %73,3’ünü (n=11; %41,3) ve AMTL %60,0’ını (n=9; %13,3) etkilemiştir. Alveolar apse %46,7 (n=7), periodontitis %40,0 (n=6), mine hipoplazisi %33,3 (n=5) ve chipping %26,7 (n=4) oranında gözlemlenmiştir. Oklüzal aşınma skorları 1,3 ile 7,1 arasında değişmektedir. Sonuçlar: Dental profil, karbonhidrat ağırlıklı manastır diyetini, toplu yaşam koşullarında yetersiz oral hijyeni ve manastıra girişten önce çocuklukta yaşanan fizyolojik stresi yansıtmaktadır. Bazı bireylerde gözlenen mastikasyon dışı aşınma ve kırılma örüntüleri, aynı topluluğun postkraniyal iskeletinde belgelenen mesleki farklılaşmayla tutarlı, zanaata bağlı diş kullanımına işaret etmektedir.

Keywords

Dental Health and Oral Pathology in a Middle Byzantine Monastic Community: Evidence from the Degirmenalti Monastery (Tuzla, Istanbul)

Abstract

Objectives: This study presents a dental paleopathological analysis of skeletal remains from the Middle Byzantine Değirmenaltı Monastery (Tuzla, Istanbul), aiming to characterise the frequency and severity of dental pathology in the assemblage and to interpret the findings within the documented dietary and occupational context of Byzantine monastic life. Materials and Methods: Seven dental pathology categories whose caries, alveolar abscess, dental calculus, enamel hypoplasia, chipping, periodontitis, and antemortem tooth loss (AMTL) were macroscopically examined in 15 individuals recovered from 14 burials. A total of 247 teeth were recorded, together with 38 antemortem tooth losses. Occlusal wear was scored on a ten-point scale. Findings were compared with published dental data from contemporaneous Byzantine and medieval Anatolian populations. Results: Caries affected 80.0% of individuals (n=12; tooth-level prevalence 10.5%), dental calculus 73.3% (n=11; 41.3%), and AMTL 60.0% (n=9; 13.3%). Alveolar abscess was observed in 46.7% (n=7), periodontitis in 40.0% (n=6), enamel hypoplasia in 33.3% (n=5), and chipping in 26.7% (n=4). Occlusal wear scores ranged from 1.3 to 7.1. Conclusions: The dental profile reflects a carbohydrate-rich monastic diet, communal-living oral hygiene deficits, and pre-admission childhood physiological stress. Non-masticatory wear and chipping patterns in some individuals point to craft-related dental use, consistent with occupational differentiation reported in the postcranial skeleton of the same assemblage.

Keywords

References

1. Hillson S. Teeth. 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press 2005.
2. Larsen CS. Bioarchaeology: Interpreting Behavior from the Human Skeleton. Cambridge: Cambridge University Press 1997.
3. Thomas JP, Hero AC, Constable G, editors. Byzantine Monastic Foundation Documents: A Complete Translation of the Surviving Founders' Typika and Testaments. Vol. 1. Washington DC: Dumbarton Oaks 2000.
4. Asal R, Çurku Y, Tokgöz Y, Köroğlu T. Evaluations of the Byzantine period data obtained from the archaeological excavations of the Tuzla Değirmenaltı Monastery in İstanbul. Anatolian Archaeology 2025;5:35-59.
5. Köroğlu T, Demir AY, Çurku Y. A paleopathological assessment of the Değirmenaltı (Istanbul, Türkiye) Monastery Complex from the Middle Byzantine Period. Cedrus 2026;14:1-23.
6. Karakaya E. Bizans Döneminde Bağdat Yolu (Üsküdar-İzmit Arası). Sanat Tarihi Yıllığı 2012;20:87-122.
7. Eyice S. Tuzla Değirmenaltı Mevkiinde Bir Bizans Kalıntısı. Sanat Tarihi Yıllığı 1973;5:27-78.
8. Mays S. The Archaeology of Human Bones. London: Routledge 1998.

9. Effros B. Caring for Body and Soul: Burial and the Afterlife in the Merovingian World. University Park: Penn State University Press 2002.
10. Phenice TW. A newly developed visual method of sexing the os pubis. Am J Phys Anthropol 1969;30:297-301.
11. Bruzek J. A method for visual determination of sex, using the human hip bone. Am J Phys Anthropol 2002;117:157-168.
12. Buikstra JE, Ubelaker DH. Standards: For Data Collection from Human Skeletal Remains. Fayetteville: Arkansas Archaeological Survey Research Series No. 44. 1994.
13. Lovejoy CO, Meindl RS, Pryzbeck TR, Mensforth RP. Multifactorial determination of skeletal age at death: a method and blind tests of its accuracy. Am J Phys Anthropol 1985;68:1-14.
14. Meindl RS, Lovejoy CO. Ectocranial suture closure: a revised method for the determination of skeletal age at death based on the lateral-anterior sutures. Am J Phys Anthropol 1985;68:57-66.
15. Hillson S. Recording dental caries in archaeological human remains. Int J Osteoarchaeol 2001;11:249-289.
16. Smith BH. Patterns of molar wear in hunter-gatherers and agriculturalists. Am J Phys Anthropol 1984;63:39-56.
17. Scott GR, Turner CG. The Anthropology of Modern Human Teeth: Dental Morphology and Its Variation in Recent Human Populations. Cambridge: Cambridge University Press 1997.
18. Turner CG, Cadien JD. Dental chipping in Aleuts, Eskimos and Indians. Am J Phys Anthropol 1969;31:303-310.
19. Lefort J. The rural economy, seventh-twelfth centuries. In: Laiou AE, editor. The Economic History of Byzantium. Washington DC: Dumbarton Oaks, 2002:231-310.
20. Lieverse AR. Diet and the aetiology of dental calculus. Int J Osteoarchaeol 1999;9:219-232.
21. Roberts C, Manchester K. The Archaeology of Disease. 3rd ed. Stroud: The History Press 2005.
22. Dias G, Tayles N. 'Abscess cavity' - a misnomer. Int J Osteoarchaeol 1997;7:548-554.
23. Goodman AH, Rose JC. Assessment of systemic physiological perturbations from dental enamel hypoplasias and associated histological structures. Am J Phys Anthropol 1990;33(S11):59-110.
24. Goodman AH, Armelagos GJ. Childhood stress and decreased longevity in a prehistoric population. Am Anthropol 1988;90:936-944.
25. Hillson S. Tooth Development in Human Evolution and Bioarchaeology. Cambridge: Cambridge University Press 2014.
26. Frazee CA. Late Roman and Byzantine legislation on the monastic life from the fourth to the eighth centuries. Church Hist 1982;51:263-279.
27. Larsen CS. Dental modifications and tool use in the Western Great Basin. Am J Phys Anthropol 1985;67:393-402.
28. Turner CG, Machado LMC. A new dental wear pattern and evidence for high carbohydrate consumption in a Brazilian archaic skeletal population. Am J Phys Anthropol 1983;61:125-130.
29. Pedersen PO, Jakobsen J. Teeth and jaws of the Qilakitsoq mummies. Eskimos in the 15th Century. Meddelelser om Grønland: Man & Society 1989:112-130.
30. Köroğlu T, Öztaner SH. Nysa ad Maeandrum'un son dönem sakinlerine dair yeni antropolojik bulgular. Anthropology 2023;45:96-108.
31. Güzel ET, Öztaner SH, Köroğlu T, Karadag R. Archaeometric characterization of a textile fragment recovered from a Byzantine Period tomb in Nysa ad Maeandrum in the light of archaeological and anthropological evaluations. J Archaeol Sci Rep 2024;57:104646.
32. Leek FF. Teeth and bread in ancient Egypt. J Egypt Archaeol 1972;58:126-132.
33. Lalueza C, Pérez-Pérez A, Turbón D. Dietary inferences through buccal microwear analysis of Middle and Upper Pleistocene human fossils. Am J Phys Anthropol 1996;100:367-387.
34. Rose JC, Armelagos GJ, Perry LS. Dental anthropology of the Nile Valley. In: Davies WV, Walker R, editors. Biological Anthropology and the Study of Ancient Egypt. London: British Museum Press 1993:61-74.
35. Maat GJ, Van der Velde EA. The caries-attrition competition. Int J Anthropol 1987;2:281-292.
36. Sarı İ. Kayalıpınar İskelet Popülasyonunun Çene ve Diş Patolojileri [unpublished doctoral dissertation]. Ankara: Ankara University Institute of Social Sciences 2020.
37. Şarbak A. Dara Geç Roma Dönemi Antik Kenti Toplumunun Ağız ve Diş Sağlığı Üzerine Bir Araştırma. Eurasian Art & Humanities Journal 2017;7:10-35.
38. Eroğlu S. Sardis Roma-Bizans Toplumlarında Diş Hastalıkları ve Ağız Sağlığı [unpublished master's thesis]. Ankara: Ankara University Institute of Social Sciences 1998.
39. Alpaslan FS, Uz B. Kirazlıdere İskelet Topluluğunun Çene ve Diş Patolojisi Açısından İncelenmesi. CÜ Sosyal Bilimler Dergisi 2017;41:1-19.
40. Gözlük P, Durgunlu Ö, Özdemir S, Taşlıalan M, Sevim A. Smyrna Agorası İskeletlerinin Paleoantropolojik Analizi. 21. Arkeometri Sonuçları Toplantısı 2006:125-140.
41. Üstündağ H, Demirel FA. Alanya Kalesi İskelet Topluluğunda Ağız ve Diş Sağlığı. HÜ Edebiyat Fakültesi Dergisi 2009;26:219-234.
42. Yılmaz Usta ND. Iasos (Bizans Dönemi) Toplumunda Ağız ve Diş Sağlığı. AÜ DTCF Antropoloji Dergisi 2013;25:117-154.
43. Erdal YS. İznik Geç Bizans Dönemi İnsanlarının Çene ve Dişlerinin Antropolojik Açıdan İncelenmesi [unpublished doctoral dissertation]. Ankara: Hacettepe University Institute of Social Sciences 1996.
44. Erdal YS. Büyük Saray-Eski Cezaevi Çevresi Kazılarında Gün Işığına Çıkarılan İnsan İskelet Kalıntılarının Antropolojik Analizi. 18. Arkeometri Sonuçları Toplantısı 2003:15-30.
45. Erkman AC. Van Dilkaya Erken Demir Çağı ve Ortaçağ Toplumunda Ağız ve Diş Sağlığı [unpublished doctoral dissertation]. Ankara: Ankara University Institute of Social Sciences 2008.
46. Gözlük P, Yiğit A, Erkman AC. Van Kalesi ve Eski Van Şehri İnsanlarındaki Sağlık Sorunları. 19. Arkeometri Sonuçları Toplantısı 2004:51-62.
47. Manzi G, Salvadei L, Vienna A, Passarello P. Discontinuity of life conditions at the transition from the Roman imperial age to the early middle ages: example from central Italy evaluated by pathological dento-alveolar lesions. Am J Hum Biol 1999;11:327-341.
48. Erdal YS, Erdal ÖD, Koruyucu MM. Ortaçağ'da Nüfus Değişimi Öncesine Ait Bir Bizans Topluluğu: Komana İnsan Kalıntılarının Antropolojik Analizi. In: Erciyas DB, Tatbul MN, editors. Komana Ortaçağ Yerleşimi / The Medieval Settlement at Komana. Yerleşim Arkeolojisi Serisi 5; 2015:83-114.
49. Alkan Y, Erkman AC, Kaplan İ. Çiçekdağı İskeletlerinin Paleoantropolojik Analizi. 29. Arkeometri Sonuçları Toplantısı 2014:77-82.

Details

Primary Language

English

Subjects

Public Health Dentistry

Journal Section

Research Article

Authors

Tolga Köroğlu ^*
0000-0002-8391-2640
Türkiye

Ayşe Yeşim Demir
0000-0001-6264-1469
Türkiye

Yusuf Çurku
0000-0002-5074-4310
Türkiye

Fadime Suata Alpaslan
0000-0003-0404-9381
Türkiye

Sercan Acar
0000-0002-3352-5589
Türkiye

Publication Date

September 30, 2026

Submission Date

July 8, 2026

Acceptance Date

July 23, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 29 Number: 3

DOI

https://doi.org/10.7126/cumudj.1990228

IZ

https://izlik.org/JA93AX97KB

Cite

RIS / Bibtex

APA

Köroğlu, T., Demir, A. Y., Çurku, Y., Suata Alpaslan, F., & Acar, S. (2026). Dental Health and Oral Pathology in a Middle Byzantine Monastic Community: Evidence from the Degirmenalti Monastery (Tuzla, Istanbul). Cumhuriyet Dental Journal, 29(3), 532-543. https://doi.org/10.7126/cumudj.1990228

AMA

1.Köroğlu T, Demir AY, Çurku Y, Suata Alpaslan F, Acar S. Dental Health and Oral Pathology in a Middle Byzantine Monastic Community: Evidence from the Degirmenalti Monastery (Tuzla, Istanbul). Cumhuriyet Dent J. 2026;29(3):532-543. doi:10.7126/cumudj.1990228

Chicago

Köroğlu, Tolga, Ayşe Yeşim Demir, Yusuf Çurku, Fadime Suata Alpaslan, and Sercan Acar. 2026. “Dental Health and Oral Pathology in a Middle Byzantine Monastic Community: Evidence from the Degirmenalti Monastery (Tuzla, Istanbul)”. Cumhuriyet Dental Journal 29 (3): 532-43. https://doi.org/10.7126/cumudj.1990228.

EndNote

Köroğlu T, Demir AY, Çurku Y, Suata Alpaslan F, Acar S (September 1, 2026) Dental Health and Oral Pathology in a Middle Byzantine Monastic Community: Evidence from the Degirmenalti Monastery (Tuzla, Istanbul). Cumhuriyet Dental Journal 29 3 532–543.

IEEE

[1]T. Köroğlu, A. Y. Demir, Y. Çurku, F. Suata Alpaslan, and S. Acar, “Dental Health and Oral Pathology in a Middle Byzantine Monastic Community: Evidence from the Degirmenalti Monastery (Tuzla, Istanbul)”, Cumhuriyet Dent J, vol. 29, no. 3, pp. 532–543, Sept. 2026, doi: 10.7126/cumudj.1990228.

ISNAD

Köroğlu, Tolga - Demir, Ayşe Yeşim - Çurku, Yusuf - Suata Alpaslan, Fadime - Acar, Sercan. “Dental Health and Oral Pathology in a Middle Byzantine Monastic Community: Evidence from the Degirmenalti Monastery (Tuzla, Istanbul)”. Cumhuriyet Dental Journal 29/3 (September 1, 2026): 532-543. https://doi.org/10.7126/cumudj.1990228.

JAMA

1.Köroğlu T, Demir AY, Çurku Y, Suata Alpaslan F, Acar S. Dental Health and Oral Pathology in a Middle Byzantine Monastic Community: Evidence from the Degirmenalti Monastery (Tuzla, Istanbul). Cumhuriyet Dent J. 2026;29:532–543.

MLA

Köroğlu, Tolga, et al. “Dental Health and Oral Pathology in a Middle Byzantine Monastic Community: Evidence from the Degirmenalti Monastery (Tuzla, Istanbul)”. Cumhuriyet Dental Journal, vol. 29, no. 3, Sept. 2026, pp. 532-43, doi:10.7126/cumudj.1990228.

Vancouver

1.Tolga Köroğlu, Ayşe Yeşim Demir, Yusuf Çurku, Fadime Suata Alpaslan, Sercan Acar. Dental Health and Oral Pathology in a Middle Byzantine Monastic Community: Evidence from the Degirmenalti Monastery (Tuzla, Istanbul). Cumhuriyet Dent J. 2026 Sep. 1;29(3):532-43. doi:10.7126/cumudj.1990228